JĘZYK GESTÓW
Mudry i Navarasa: Milczący język Kathakali
Jak Kathakali opowiada całą historię bez słów — dzięki 24 skodyfikowanym gestom dłoni, dziewięciu mimikom twarzy i latom treningu ruchu gałek ocznych.
Zobacz terminy pokazów w Kochi na GetYourGuide ↗Opowieść opowiedziana bez ani jednego wypowiedzianego słowa
Wykonawcy kathakali nigdy nie mówią. Cała narracja — dialog, emocje, akcja — przekazywana jest przez skodyfikowany język ciała: gesty rąk, mimikę twarzy i ruchy gałek ocznych, podczas gdy wokaliści stojący z boku śpiewają wersy historii, a aktorzy odgrywają to, co jest śpiewane. To bliżej wysoce wysublimowanej formy języka migowego połączonego z tańcem niż konwencjonalnego aktorstwa niemego: każdy gest ma określone, uzgodnione znaczenie, wywodzące się z wielowiekowej tradycji tekstowej, a nie improwizowane na scenie. Dla widza oglądającego to po raz pierwszy to najważniejsza rzecz, którą trzeba wiedzieć przed wejściem — nie tracisz dialogu w niezrozumiałym języku, lecz oglądasz język, który nigdy nie miał być wypowiadany na głos.
24 mudry — alfabet gestów dłoni
U podstaw języka gestów kathakali leżą mudry, czyli pozycje dłoni skodyfikowane w tekście zwanym Hastalakshana Deepika („lampa znaków dłoni”), który opisuje 24 podstawowe gesty wykonywane jedną lub obiema rękami. Każda mudra niesie ze sobą znaczenie źródłowe — osobę, przedmiot, czynność, emocję — a wykonawcy łączą, sekwencjonują i modulują te podstawowe kształty, budując ogromny słownik roboczy, zdolny nazwać konkretną postać, opisać miejsce czy zobrazować akcję, taką jak naciąganie łuku. To system o prawdziwej głębi: ten sam gest bazowy, inaczej utrzymany lub poprowadzony przez sekwencję, może całkowicie zmienić znaczenie, dlatego wyszkoleni narratorzy potrafią „czytać” spektakl niemal jak napisy.
Navarasa — dziewięć emocji na jednej twarzy
Obok gestów rąk, Kathakali czerpie z navarasy, zestawu dziewięciu podstawowych stanów emocjonalnych (ras) z klasycznej indyjskiej teorii estetyki: miłości, śmiechu, smutku, gniewu, odwagi, strachu, wstrętu, zdumienia i spokoju. Wykonawcy trenują latami, aby wyizolować i wyrazić każdą z nich wyłącznie za pomocą mięśni twarzy — pomalowana twarz nie ukrywa ekspresji, lecz ją wzmacnia, ponieważ wyraziste kolory i wyraziste emocje mają być odczytywane razem, nawet z ostatniego rzędu widowni. Obserwowanie wprawnego artysty przechodzącego między rasami, czasem w obrębie jednej sceny, to często to, co widzowie zapamiętują najżywiej — to poziom kontroli nad mimiką, który nie ma bliskiego odpowiednika w większości zachodnich tradycji teatralnych.
Wytrenowane oko — szczegół, który łatwo przeoczyć
Jedną z najbardziej wymagających, a z daleka najmniej widocznych części treningu Kathakali jest kontrola oczu. Wykonawcy przez lata ćwiczą specyficzne ćwiczenia oczu, ucząc się poruszać nimi niezależnie od głowy, utrzymywać nieruchome spojrzenie lub gwałtownie i celowo zmieniać kierunek w ramach sekwencji gestów – technika, która w połączeniu z zaczerwienionymi oczami, tradycyjnie osiąganymi naturalnymi metodami, sprawia, że spojrzenie jest uderzająco wyraziste nawet z dystansu. Jeśli uda Ci się podejść wystarczająco blisko sceny lub obejrzeć wprowadzenie przed spektaklem, podczas którego wykonawcy czasem demonstrują pojedyncze techniki, praca oczu jest warta specjalnej uwagi – to warstwa występu, którą łatwo przeoczyć, jeśli śledzisz tylko szersze gesty.
Jak faktycznie podążać za sceną, gdy robisz to po raz pierwszy
Nie musisz zapamiętywać żadnego z powyższych słów, aby cieszyć się wieczorem kathakali, ale odrobina kontekstu sprawi, że znacznie więcej zrozumiesz. Wprowadzenia w języku angielskim przed pokazem przygotowanym z myślą o turystach zwykle omawiają kilka najczęstszych mudr i wyjaśniają, mniej więcej, jaką scenę lub historię za chwilę zobaczysz – to zwykle wystarczające rusztowanie, aby śledzić ogólny kształt dramatu: kto jest bohaterem, kto czarnym charakterem i jaki jest emocjonalny zwrot sceny – nawet jeśli nie wychwycisz każdego gestu. Potraktuj to jak operę w nieznanym języku: nie złapiesz każdego słowa, ale spektakl jest skonstruowany tak, by komunikować na kilku poziomach naraz.