Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΩΝ ΧΕΙΡΟΝΟΜΙΩΝ
Μούντρες και Ναβαράσα: Η Σιωπηλή Γλώσσα του Καθακάλι
Πώς το Καθακάλι αφηγείται μια ολόκληρη ιστορία χωρίς προφορικό διάλογο — μέσα από 24 κωδικοποιημένες χειρονομίες, εννέα εκφράσεις προσώπου και χρόνια εκπαιδευμένης κίνησης των ματιών.
Δείτε τις ημερομηνίες παραστάσεων στο Κότσι στο GetYourGuide ↗Μια ιστορία που αφηγείται χωρίς ούτε μία λέξη
Οι ερμηνευτές του Καθακάλι δεν μιλούν ποτέ. Ολόκληρη η αφήγηση — διάλογος, συναίσθημα, δράση — μεταφέρεται μέσα από μια κωδικοποιημένη σωματική γλώσσα χειρονομιών, εκφράσεων του προσώπου και κινήσεων των ματιών, ενώ οι τραγουδιστές στο πλάι ψάλλουν τους στίχους της ιστορίας και οι ηθοποιοί μιμούνται όσα ψάλλονται. Είναι πιο κοντά σε μια εξαιρετικά εκλεπτυσμένη μορφή νοηματικής γλώσσας που συνδυάζεται με χορό, παρά σε συμβατική σιωπηλή υποκριτική: κάθε χειρονομία έχει μια συγκεκριμένη, συμφωνημένη σημασία, αντλημένη από μια παράδοση αιώνων κειμένων και όχι αυτοσχεδιασμένη επί σκηνής. Για ένα κοινό που παρακολουθεί για πρώτη φορά, αυτό είναι το πιο σημαντικό πράγμα που πρέπει να γνωρίζει πριν μπει — δεν χάνετε διάλογο σε μια γλώσσα που δεν καταλαβαίνετε, παρακολουθείτε μια γλώσσα που ποτέ δεν προοριζόταν να ειπωθεί.
Τα 24 mudras — ένα αλφάβητο χειρονομιών των χεριών
Στον πυρήνα της γλώσσας των χειρονομιών του Καθακάλι βρίσκονται οι μούντρες, οι θέσεις των χεριών που κωδικοποιήθηκαν σε ένα κείμενο με τίτλο Χασταλακσάνα Ντιπίκα («λυχνάρι των χειροσήμων»), το οποίο ορίζει 24 βασικές χειρονομίες με το ένα ή και τα δύο χέρια. Κάθε μούντρα φέρει ένα βασικό νόημα — ένα πρόσωπο, ένα αντικείμενο, μια πράξη, ένα συναίσθημα — και οι ερμηνευτές συνδυάζουν, διατάσσουν και διαμορφώνουν αυτά τα βασικά σχήματα για να χτίσουν ένα τεράστιο λειτουργικό λεξιλόγιο, ικανό να κατονομάσει έναν συγκεκριμένο χαρακτήρα, να περιγράψει έναν τόπο ή να αφηγηθεί μια πράξη όπως το τράβηγμα ενός τόξου. Είναι ένα σύστημα με πραγματικό βάθος: η ίδια βασική χειρονομία, αν κρατηθεί διαφορετικά ή περάσει από μια ακολουθία, μπορεί να αλλάξει εντελώς νόημα, γι' αυτό και οι εκπαιδευμένοι αφηγητές μπορούν να «διαβάζουν» μια παράσταση σχεδόν σαν υποτίτλους.
Τα navarasa — εννέα συναισθήματα σε ένα μόνο πρόσωπο
Πέρα από τις χειρονομίες, το Καθακάλι αντλεί από τα ναβαράσα, ένα σύνολο εννέα βασικών συναισθηματικών καταστάσεων (ράσα) από την κλασική ινδική αισθητική θεωρία: αγάπη, γέλιο, θλίψη, θυμό, θάρρος, φόβο, αηδία, θαυμασμό και γαλήνη. Οι ερμηνευτές εκπαιδεύονται για χρόνια ώστε να απομονώνουν και να προβάλλουν το καθένα από αυτά μόνο με τους μύες του προσώπου τους — το βαμμένο πρόσωπο δεν κρύβει την έκφραση, την ενισχύει, καθώς το έντονο χρώμα και το έντονο συναίσθημα προορίζονται να διαβάζονται μαζί, ακόμη και από το πίσω μέρος του κοινού. Το να παρακολουθεί κανείς έναν έμπειρο ερμηνευτή να εναλλάσσεται μεταξύ των ράσα, μερικές φορές μέσα στην ίδια σκηνή, είναι συχνά ό,τι θυμούνται πιο ζωντανά οι επισκέπτες — πρόκειται για ένα επίπεδο ελέγχου του προσώπου που δεν έχει σχεδόν κανένα αντίστοιχο στις περισσότερες δυτικές θεατρικές παραδόσεις.
Εκπαιδευμένα μάτια — η λεπτομέρεια που εύκολα ξεφεύγει
Ένα από τα πιο απαιτητικά, και λιγότερο εμφανή από απόσταση, μέρη της εκπαίδευσης στο Καθακάλι είναι ο έλεγχος των ματιών. Οι ερμηνευτές εξασκούνται για χρόνια σε συγκεκριμένες ασκήσεις ματιών, μαθαίνοντας να κινούν τα μάτια τους ανεξάρτητα από το κεφάλι, να κρατούν ένα σταθερό βλέμμα ή να αλλάζουν κατεύθυνση απότομα και σκόπιμα ως μέρος μιας ακολουθίας χειρονομιών — τεχνική που, σε συνδυασμό με τα κοκκινισμένα μάτια που παραδοσιακά επιτυγχάνονται με φυσικά μέσα, κάνει τα μάτια να διαβάζονται ως εντυπωσιακά εκφραστικά ακόμη και από μακριά. Αν μπορέσετε να πλησιάσετε αρκετά τη σκηνή ή να παρακολουθήσετε μια προπαρασκευαστική παρουσίαση όπου οι ερμηνευτές μερικές φορές επιδεικνύουν μεμονωμένες τεχνικές, η δουλειά των ματιών αξίζει να την προσέξετε ειδικά — ένα επίπεδο της παράστασης που είναι εύκολο να χάσετε αν ακολουθείτε μόνο τις ευρύτερες χειρονομίες.
Πώς να παρακολουθήσετε πραγματικά μια σκηνή ως πρωτάρης
Δεν χρειάζεται να αποστηθίσετε καμία από τις παραπάνω λέξεις για να απολαύσετε μια βραδιά Καθακάλι, αλλά λίγη συμφραζόμενη γνώση αλλάζει πόσο πολύ θα παρακολουθήσετε. Οι εισαγωγές στα αγγλικά πριν από μια παράσταση φιλική προς τους τουρίστες συνήθως παρουσιάζουν μερικές από τις πιο κοινές μούδρες και εξηγούν περίπου ποια σκηνή ή ιστορία πρόκειται να δείτε, κάτι που συνήθως αρκεί ως σκαλωσιά για να παρακολουθήσετε το γενικό περίγραμμα του δράματος — ποιος είναι ο ήρωας, ποιος ο κακός και η συναισθηματική τροπή της σκηνής — ακόμα κι αν δεν πιάνετε κάθε ξεχωριστή χειρονομία. Σκεφτείτε το όπως θα προσεγγίζατε μια όπερα σε μια γλώσσα που δεν μιλάτε: δεν θα πιάσετε κάθε λέξη, αλλά η παράσταση είναι φτιαγμένη να επικοινωνεί σε περισσότερα από ένα επίπεδα ταυτόχρονα.